15 мартта углерод чикләрен җайга салу механизмы (CBAM, шулай ук ​​ЕС углерод тарифы буларак та билгеле) Европа Берлеге Советы тарафыннан алдан расланды. Аны рәсми рәвештә 2023 елның 1 гыйнварыннан гамәлгә ашыру планлаштырыла, өч еллык күчеш чорын билгели. Шул ук көнне Европа Советының икътисади һәм финанс эшләре комитеты утырышында (Ecofin) 27 ЕС иленең финанс министрлары Европа Советының ротацияләнгән рәисе Франциянең углерод тарифы тәкъдимен кабул иттеләр. Бу ЕС әгъза дәүләтләренең углерод тарифы сәясәтен гамәлгә ашыруны хуплый дигән сүз. Климат үзгәреше белән углерод тарифлары рәвешендә көрәшү буенча дөньяда беренче тәкъдим буларак, углерод чикләрен җайга салу механизмы Глобаль сәүдәгә зур йогынты ясаячак. Быелның июлендә ЕС углерод тарифы Европа Комиссиясе, Европа Советы һәм Европа Парламенты арасындагы өч яклы сөйләшүләр этабына керәчәк дип көтелә. Әгәр ул уңышлы барса, соңгы юридик текст кабул ителәчәк.
"Углерод тарифы" төшенчәсе 1990-нчы елларда тәкъдим ителгәннән бирле беркайчан да зур күләмдә гамәлгә ашырылмаган. Кайбер галимнәр фикеренчә, ЕС углерод тарифы ЕС импорт лицензиясен сатып алу өчен кулланыла торган махсус импорт тарифы яки импортланган продуктларның углерод эчтәлегенә салынган эчке куллану салымы булырга мөмкин, бу ЕСның "яшел яңа килешү" уңышының төп ачкычларының берсе. ЕСның углерод тарифы таләпләренә ярашлы, ул чагыштырмача йомшак углерод чыгару чикләүләре булган илләрдән һәм төбәкләрдән импортланган корыч, цемент, алюминий һәм химик ашламаларга салым салачак. Бу механизмның күчеш чоры 2023 елдан 2025 елга кадәр. Күчү чорында тиешле түләүләрне түләргә кирәк түгел, ләкин импортлаучыларга продукт импорты күләме, углерод чыгарулары һәм туры булмаган чыгарулар, һәм чыгыш илендә продуктлар тарафыннан түләнгән углерод чыгаруга бәйле түләүләр турында сертификатлар тапшырырга кирәк. Күчү чоры тәмамланганнан соң, импортлаучылар импортланган продуктларның углерод чыгарулары өчен тиешле түләүләрне түләячәкләр. Хәзерге вакытта ЕС предприятиеләрдән продуктларның углерод эзе бәясен үзләре бәяләүне, исәпләүне һәм отчет бирүне таләп итә. ЕС углерод тарифын гамәлгә ашыру нинди йогынты ясаячак? Европа Берлегенең углерод тарифларын гамәлгә ашыруда нинди проблемалар бар? Бу мәкаләдә моны кыскача анализлаячаклар.
Без углерод базарын яхшыртуды тизләтәчәкбез
Тикшеренүләр күрсәткәнчә, төрле модельләр һәм төрле салым ставкалары буенча, Европа Берлегенең углерод тарифларын җыю Кытайның Европа белән гомуми сәүдәсен 10% ~ 20% ка киметәчәк. Европа Комиссиясе фаразлары буенча, углерод тарифлары ел саен Европа Берлегенә 4 миллиард евродан 15 миллиард еврога кадәр "өстәмә керем" китерәчәк һәм билгеле бер вакыт эчендә елдан-ел арту тенденциясен күрсәтәчәк. Европа Берлеге алюминий, химик ашламалар, корыч һәм электр энергиясенә тарифларга игътибар итәчәк. Кайбер галимнәр Европа Берлегенең Кытайның сәүдә эшчәнлегенә зуррак йогынты ясау өчен, институциональ нигезләмәләр аша углерод тарифларын башка илләргә "җибәрәчәгенә" ышаналар.
2021 елда Кытайның 27 Европа Берлеге иленә һәм Бөекбританиягә корыч экспорты 3,184 миллион тонна тәшкил итте, бу узган елның шул чорына караганда 52,4% ка арту. 2021 елда углерод базарындагы тоннасына 50 евро бәясенә караганда, Европа Берлеге Кытайның корыч продуктларына 159,2 миллион евро күләмендә углерод тарифы кертәчәк. Бу Кытайның Европа Берлегенә экспортланган корыч продуктларының бәя өстенлеген тагын да киметәчәк. Шул ук вакытта, бу шулай ук ​​Кытайның корыч сәнәгатенә декарбонизация темпларын тизләтергә һәм углерод базары үсешен тизләтергә ярдәм итәчәк. Халыкара вәзгыятьнең объектив таләпләре һәм Кытай предприятиеләренең Европа Берлегенең углерод чикләрен җайга салу механизмына актив җавап бирү өчен чынбарлыктагы ихтыяҗы йогынтысында, Кытайның углерод базарының төзелеш басымы арта бара. Тимер һәм корыч сәнәгатен һәм башка тармакларны углерод чыгару сәүдә системасына кертүне вакытында алга этәрү өчен җитди карарга кирәк булган мәсьәлә. Төзелешне тизләтү һәм углерод базарын яхшырту аша, Кытай предприятиеләренең Европа Берлеге базарына продукция экспортлау өчен түләргә тиешле тарифлар күләмен киметү икеләтә салым салудан да котылырга мөмкин.
Яшел энергиягә ихтыяҗның артуын стимуллаштыру
Яңа кабул ителгән тәкъдим буенча, Европа Берлегенең углерод тарифы ачык углерод бәясен генә таный, бу Кытайның яшел энергия энергиясенә ихтыяҗы артуын сизелерлек стимуллаштырачак. Хәзерге вакытта Европа Берлегенең Кытайның милли сертификатланган чыгаруларны киметү (CCER) турындагы карарын таныймы-юкмы икәне билгеле түгел. Әгәр Европа Берлегенең углерод базары CCERны танымаса, беренчедән, бу Кытайның экспортка юнәлтелгән предприятиеләрен квоталар буенча CCER сатып алудан тыячак, икенчедән, бу углерод квоталары җитмәүгә һәм углерод бәяләренең артуына китерәчәк, һәм өченчедән, экспортка юнәлтелгән предприятиеләр квота бушлыгын тутыра алырлык арзан чыгаруларны киметү схемаларын табарга омтылачаклар. Кытайның "икеләтә углерод" стратегиясе кысаларында яңартыла торган энергияне үстерү һәм куллану сәясәтенә нигезләнеп, яшел энергия куллану предприятиеләр өчен Европа Берлегенең углерод тарифлары белән эш итү өчен иң яхшы сайлау булып чыкты. Кулланучылар ихтыяҗының даими үсеше белән бу яңартыла торган энергиянең куллану куәтен яхшыртуга гына түгел, ә предприятиеләрне яңартыла торган энергия энергиясен җитештерүгә инвестицияләр кертүгә дә стимуллаштырачак.
Түбән углеродлы һәм нуль углеродлы продуктларны сертификацияләүне тизләтегез
Хәзерге вакытта Европаның корыч җитештерүче ArcelorMittal компаниясе xcarbtm планы аша нуль углеродлы корыч сертификациясен башлады, ThyssenKrupp компаниясе түбән углеродлы эмиссияле корыч бренды blueminttm, Американың корыч җитештерүче Nucor steel компаниясе нуль углеродлы корыч икътисадын тәкъдим итте, ә Schnitzer steel компаниясе шулай ук ​​​​чыбык һәм чыбык материалы булган GRN steeltm тәкъдим итте. Дөньяда углерод нейтральләштерүне тизләтү фонында, Кытайның Baowu, Hegang, Anshan Iron and steel, Jianlong һ.б. тимер һәм корыч җитештерүче предприятиеләре бер-бер артлы углерод нейтральләштерү юл картасын чыгардылар, алдынгы технологик чишелешләрне өйрәнүдә дөньяның алдынгы предприятиеләре белән бер адымда бардылар һәм узып китәргә омтылдылар.
Чынбарлыкны гамәлгә ашыру әле дә күп киртәләргә очрый
Европа Берлегенең углерод тарифын чынбарлыкта гамәлгә ашыруда әле дә күп киртә бар, һәм ирекле углерод квота системасы углерод тарифын легальләштерүдә төп киртәләрнең берсенә әйләнәчәк. 2019 елның ахырына кадәр Европа Берлегенең углерод сәүдә системасындагы предприятиеләрнең яртысыннан артыгы әле дә ирекле углерод квоталарыннан файдалана. Бу көндәшлекне бозачак һәм Европа Берлегенең 2050 елга кадәр углерод нейтралитетына ирешү планына каршы килә.
Моннан тыш, Европа Берлеге охшаш импортланган товарларга охшаш эчке углерод бәяләре белән углерод тарифларын кертү аша, ул Бөтендөнья сәүдә оешмасының тиешле кагыйдәләренә, аеруча Тарифлар һәм сәүдә буенча гомуми килешүнең (ГАТТ) 1 нче маддәсенә (иң уңайлы милләт режимы) һәм 3 нче маддәсенә (охшаш товарларга карата дискриминациясез принцип) туры килергә тырышачак дип өметләнә.
Тимер һәм корыч сәнәгате дөнья сәнәгать икътисадында иң зур углерод чыгаруга ия тармак. Шул ук вакытта, тимер һәм корыч сәнәгате озын сәнәгать чылбырына һәм киң йогынтыга ия. Бу тармакта углерод тариф сәясәтен гамәлгә ашыру зур кыенлыклар белән очраша. Европа Берлегенең "яшел үсеш һәм цифрлы трансформация" тәкъдиме, нигездә, корыч сәнәгате кебек традицион тармакларның көндәшлеккә сәләтлелеген арттыруга юнәлтелгән. 2021 елда Европа Берлегендә чимал корыч җитештерү 152,5 миллион тонна, ә бөтен Европада 203,7 миллион тонна тәшкил итте, бу еллык күрсәткечтән 13,7% ка арту белән, бу гомуми глобаль чимал корыч җитештерүнең 10,4% тәшкил итә. Европа Берлегенең углерод тариф сәясәте шулай ук ​​яңа сәүдә системасын булдырырга, климат үзгәреше һәм сәнәгать үсеше проблемаларын хәл итү тирәсендә яңа сәүдә кагыйдәләрен формалаштырырга һәм Европа Берлеге өчен файдалы булсын өчен Бөтендөнья сәүдә оешмасы системасына кертелергә омтыла дип санарга мөмкин.
Асылда, углерод тарифы - яңа сәүдә киртәсе, ул Европа Берлегенең һәм хәтта Европа корыч базарының гаделлеген яклауга юнәлтелгән. Европа Берлегенең углерод тарифы чыннан да гамәлгә ашырылганчы өч еллык күчеш чоры бар әле. Илләр һәм предприятиеләр өчен каршы чаралар эшләү өчен вакыт әле бар. Углерод чыгаруларына карата халыкара кагыйдәләрнең мәҗбүри көче бары тик артачак яки кимемәячәк. Кытайның тимер һәм корыч сәнәгате озак вакытлы үсеш планында актив катнашачак һәм әкренләп сүз әйтү хокукын үзләштерәчәк. Тимер һәм корыч предприятиеләре өчен иң нәтиҗәле стратегия - яшел һәм аз углеродлы үсеш юлыннан бару, үсеш һәм чыгаруларны киметү арасындагы мөнәсәбәтләрне хәл итү, иске һәм яңа кинетик энергияне трансформацияләүне тизләтү, яңа энергияне актив үстерү, яшел технологияләрне үстерүне тизләтү һәм глобаль базарның көндәшлеккә сәләтлелеген арттыру.